Chủ Nhật, 27 tháng 7, 2014

HỘP ĐEN LÀ GÌ?


Vụ tai nạn máy bay Malaysia, báo chí nhắc nhiều đến hộp đen” đã được bàn giao cho đại diện Malaysia. Vậy hộp đen là gì, hoạt động như thế nào, vấn đ giải mã ra sao?
Từ thời các con tàu lênh đênh trên đại dương, có 1 quyển sổ ghi chép gọi là “Nhật ký hành trình” nó ghi lại các vấn đề trong một chuyến hàng hải. Về cơ bản, hộp đen cũng là “nhật ký hành trình” nhưng là ghi chép tự động bằng thiết bị máy móc.

Gọi là hộp đen, nhưng thực ra nó có màu vàng cam, thiết kế đóng kín và chắc chắn, chịu được va đập mạnh cùng nhiệt độ cao để có thể tồn tại qua tai nạn.

Hộp đen là gì?

1 . Là thiết bị ghi dữ liệu hành trình, ghi âm. Trước kia, nó là dạng băng từ, còn ngày nay đã gọn nhẹ hơn: bộ nhớ flash và điều khiển, không khác nhiều bộ nhớ SSD trong máy tính laptop.



2 . Về cơ bản, nó cần được bảo vệ trong 1 cái vỏ chắc chắn, thường là ti tan hoặc thép cường độ cao, với các lớp cách nhiệt để có thể được cách ly trong đám cháy.

3. Các hộp đen tuân theo 1 tiêu chuẩn gọi là FAA TSO C123b/C124b: dữ liệu không bị phá hủy trong các va đập đến 3400G trong 6,5 mili-giây, cách ly với lửa trong đám cháy tai nạn 30 phút, chịu được độ sâu 6km dưới nước khi rơi xuống biển.
  


4 . Để dễ tìm dưới nước, hộp đen được trang bị bộ phát tín hiệu sóng siêu âm (không phải sóng radio) ở tần số 37 500 Hz.

5 . Để dễ tìm, hộp đen có vỏ màu cam, dễ nhận biết trong đống đổ nát, ngoài ra còn in dòng chữ cảnh báo "Flight Recorder. Do not open", hoặc có thể tiếng nước khác.


Hộp đen đặt ở đâu trên máy bay?

6 . Thường ở phần đuôi máy bay, nơi ít bị hư hại nhất trong các vụ tai nạn. Trường hợp khác đặt trong khoang máy bay là rất hiếm.




Giải mã hộp đen như thế nào?

7 . Hộp đen có 2 loại dữ liệu: thông số bay (flight data recorder - FDR) và tiếng nói (cockpit voice recorder - CVR) của phi công và tiếng động xung quanh. CVR có 4 kênh, độ dài 2 giờ. Nó gồm nhiều đầu thu thông số và dữ liệu bay, bao gồm tọa độ, tốc độ, độ nghiêng máy báy, thông số động cơ máy bay gồm cả tiếng động cơ. Mỗi thông số được lấy với tần suất có thể đến vài lần trong 1 giây. Vì dung lượng bộ nhớ có hạn, nên việc lưu trữ thông số mới sẽ ghi đè lên thông số cũ hơn, nhưng đủ dài đến 17-25 giờ.

Trước năm 2002, hộp đen ghi khoảng 29 thông số bay, hiện nay đã nhiều thông số hơn: 80. Nhưng thực ra, để điều tra tai nạn, người ta không cần dùng hết các thông số này. Đặc biệt, hộp đen trong các máy bay thử nghiệm, có thể có nhiều đến 2000 thông số, vì quá nhiều nên không thể bảo vệ, máy bay rơi là mất.

Giải mã hộp đen, dĩ nhiên có nhiều đồn đại về giải mã cũng như đồn đại về hộp đen.

Vấn đ là chỗ không phải dữ liệu được mã hóa hay không, (ngày nay có đ công cụ giải mã), mà khái niệm giải mã” được hiểu theo cách một phóng viên đã ghi lại mẩu tin phỏng vấn theo kiểu của mình. Họ nghe diễn giả và ghi lại nhanh bằng ký hiệu, từ viết tắt, còn nhiệm vụ của các chuyên gia là đọc nó, xử lý nó và ghi lại theo cách thuận tiện đ phân tích và hiểu được. Nếu hiểu như vậy thì thực ra chẳng có gì được mã hóa bên trong hộp đen. Dữ liệu bay có thể được đọc tại bất kỳ sân bay nào, không có bảo vệ trước các con mắt lạ. Bởi vì hộp đen là đ phân tích nguyên nhân tai nạn với mục đích làm giảm thiểu tai nạn trong tương lai. Cũng không có bất cứ bảo vệ dữ liệu đặc biệt nào chống lại việc sửa chữa dữ liệu trong hộp đen. Thậm chí, nếu nguyên nhân thực gây ra tai nạn là cần thiết đ phải giữ im lặng hay xuyên tạc vì mục đích chính trị, hay vì lý do nào khác, luôn luôn có thể tuyên bố hộp đen đã bị hư hỏng nặng và không thể lấy lại dữ liệu.


Sự thực, trong các vụ tai nạn, không hiếm khi hộp đen bị hỏng (đến 1/3 các vụ tai nạn có hộp đen hỏng), nhưng có khả năng để sửa chữa — ví như các đoạn băng bị đứt có thể được dán lại cũng như đọc nó bằng cơ cấu đặc biệt, các con chip còn sống có thể được phục hồi  và kết nối với thiết bị đọc, tuy nhiên đây là quá trình khó khăn, cần có phòng thí nghiệm chuyên biệt.



Tại sao gọi là “hộp đen”?

9 . Hộp đen nhưng thực ra có màu vàng cam để dễ nhận biết. Không ai rõ từ đâu mà phổ biến cái tên hộp đen! Có vài cách giải thích: Trong WW-II, một số máy bay quân sự bắt đầu được trang bị thiết bị điện tử, chúng được đặt trong cái hộp màu đen. Các máy ghi âm đầu tiên thậm chí là trước WW-II sử dụng phim nhựa không thể phơi ra ánh sáng nên đặt trong hộp kín màu đen. Từ đó có cái tên hộp đen. Cũng không loại trừ tính chất bí hiểm của loại thiết bị bắt đầu phổ biến trên máy bay dân sự này từ những năm 1960 mà người ta gọi nó như thế.



Hộp đen phát triển đến đâu?

10 . Nhiều dự báo với chiều hướng phát triển mạnh của thiết bị điện tử ngày càng nhỏ gọn, trong tương lai gần hộp đen sẽ có dữ liệu video. Sẽ có thể ghi hình từ nhiều hướng khác nhau, thậm chí là cả bên ngoài máy bay. Nhiều chuyên gia hàng không hy vọng, cùng với các thiết bị khác, nó sẽ giúp giải quyết nhiều vấn đề. Hay loại hộp đen nổi được trên mặt nước, trang bị dù để thoát ra khi máy bay rơi. Thậm chí là dữ liệu bay được gửi thẳng cho vệ tinh theo thời gian thực và không cần hộp đen nữa.

2 nhận xét: